به روز شده در: ۱۱:۱۸
شنبه ۰۵ اسفند ۱۳۹۶ Saturday 24 February 2018

BEHTARYNHA.IR

کد خبر : ۲۹۹۹۹
تعداد بازدید: ۱۱۲۳۳
پ
تاریخ انتشار: ۲۰:۲۳ - ۲۱ اسفند ۱۳۹۵ - 2017 March 11
نهاد تعلیم و تربیت در هر جامعه، رابطه مستقیم با فرهنگ، اعتقادات، باورها، دانش و نیازهای مردم و طبقه حاکمه آن دارد.دانشمندان و وزرای ایرانی نیز نقش مهمی در احیا و استمرار میراث فرهنگی اسلامی ـ ایرانی ایفا کردند.
بهترین ها: نهاد تعلیم و تربیت در هر جامعه، رابطه مستقیم با فرهنگ، اعتقادات، باورها، دانش و نیازهای مردم و طبقه حاکمه آن دارد.دانشمندان و وزرای ایرانی نیز نقش مهمی در احیا و استمرار میراث فرهنگی اسلامی ـ ایرانی ایفا کردند.

مسجد؛ مرکز تعلیم و تعلم
یکی از مراکز آموزشی بسیار فراگیر در اوایل دوره‌ی اسلامی، مسجد بود. مسجد در سراسر قلمرو اسلامی وجود داشت و همان‌گونه که نخستین مرکز اجتماعات دینی بود، مرکز تعلیم و تعلّم برای مسلمانان نیز به شمار می‌آمد.  و اگر احیانا مدرسه ای هم ساخته می شد،معمولا در کنار مساجد قرار می گرفت. در ساختن مدرسه نوعا از صحن مساجد استفاده می شد و در حیاط هر مسجد، حجراتی هم برای سکونت طلاب ساخته می شد، تا طلاب در آن ها سکنی گزیده، به درس و بحث مشغول شوند. مسلمانان در ساختن «مدرسه » از معماری مساجداستفاده می کردند بدین جهت مسجد را گاهی «مدرسه » و یا بالعکس «مدرسه » را «مسجد» می نامیدند. در مساجد معمولا به طالبان علم کمک های مالی می شد.این «کمک خرجی » که آن را «اجراء» می گفتند، از محل موقوفاتی که اهل خیر بر جوامع مساجد وقف می کردند، پرداخت می شد.
مساجد معروف در شهرهای مهم اسلامی فراوان بودند. بعضی از این مساجد عبارت بودند از: «جامِعُ‌الخَصیب» در اصفهان، «جامع کبیر» در قیرَوانِ تونس، «جامع بصره» و «جامع زیتونه» در تونس. 

تاریخچه ایجاد مراکز علمی و آموزشی در ایران اسلامی

استقلال مدارس از مساجد
گسترش فعالیت‏های متنوع آموزشی و مذهبی موجب شد که مراکز خاص دیگری برای آموزش علوم مذهبی و سایر علوم مربوط با آن شکل گیردد گویا از اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری قمری بود که مکان‏هایی به نام مدرسه ساخته شد  اما همچنان مساجد نیز جنبه تربیتی و تعلیمی خود راحفظ کردند.

تاریخچه ایجاد مراکز علمی و آموزشی در ایران اسلامی

نیشابور مرکز علمی ایران
با بررسی تاریخ آشکار می شود که از قرن چهارم مدارس در شهرهای مهم بنا نهاده شد.
مهم ترین شهری که در آن ایام مرکز بزرگ علمی ایران و دارای مدارس زیادی بود، شهر نیشابور است.  در نیمه اول قرن  چهارم در نیشابور چند مدرسه مشهور وجود داشت که یکی از آن ها،«مدرسه بیهقیه » است

نظامیه ها و استقلال مدارس
بنای مدارس مستقل و جدا از مساجد در ممالک اسلامی از اوائل قرن چهارم شروع شده است . یکی از مراکز علمی و بسیار مهم دوره‌ی اسلامی، «نظامیه» بود. در نیمه‌ی دوم سده‌ی پنجم هجری، خواجه نظامُ‌الملک وزیر سلجوقیان با ساخت مدرسه‌هایی به نام نظامیه در بغداد و نیشابور و شهرهای دیگر، بنای نظامیه‌ها را پدید آورد. نظامیه‌ی نیشابور به سبب شمار مدرسان و فقهای مشهوری که در آن به تدریس مشغول بودند، پس از نظامیه‌ی بغداد، در جایگاه دوم قرار داشت. نظامیه‌ها‌ی اصفهان و بلخ هم استادان ناموری داشتند. 

تاریخچه ایجاد مراکز علمی و آموزشی در ایران اسلامی

نظامیه ها سرآغازیک دگرگونی
نظامیه ها مراکز فعالیت های علمی عصر بود و اساتید آن ها غالباعلمای بزرگ عصر بودند. از همه کهن بلاد اسلامی تا مدت ها طالبان علم به این مدارس روی می آوردند و در این کهنه ترین دانشگاه های جهان هم حجره و ماوایی برای سکونت داشتند و هم معیشت آنان فراهم بود. علاوه بر این کتابخانه و بیمارستان، مسجد و مجلس وعظ هم در دسترس آن ها بود. در این نظامیه ها مدرسان درجاتی داشتند و با عناوین استاد و مدرس و معید با لباس های خاص ظاهرمی شدند و ظاهرا همین ها است که دانشگاه های اروپا از آن تقلیدکردند . با تاسیس این نظامیه ها نهضت بزرگ علمی و فرهنگی درکشورهای اسلامی شروع شد و فکر بلند وزیر دانشمند سلجوقی خواجه نظام الملک- سرمشق سایر وزرا، و بزرگان بلاد اسلامی گردیدو بسیاری از بزرگان به فکر تاسیس مدارسی براساس تشکیلاتی عالی و منظم افتادند.
بنای نظامیه ها به قدری در تاریخ فرهنگ اسلامی مهم است که حتی بعضی از مورخان، خواجه را نخستین بنیانگذار مدرسه در بلاد اسلامی دانسته اند.

تاریخچه ایجاد مراکز علمی و آموزشی در ایران اسلامی


گردآوری و تنظیم:سعیده سمیعی زاده


منابع: 
1. مدارس نظامیه و تاثیرات علمی و اجتماعی آن، دکتر نورالله کسائی، ‌امیرکبیر1363
2ـ تاریخ مدارس ایران، حسین سلطان‌زاده، انتشارات آگاه 1364


اخبار مرتبط
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: