به روز شده در: ۱۲:۲۶
چهارشنبه ۲۹ شهريور ۱۳۹۶ Wednesday 20 September 2017

BEHTARYNHA.IR

کد خبر : ۳۰۴۶۹
تعداد بازدید: ۲۶۶۳۴
تعداد نظرات: ۱ نظر
پ
تاریخ انتشار: ۰۹:۱۶ - ۲۳ اسفند ۱۳۹۵ - 2017 March 13
آیه 90سوره نحل حاوی سه دستور خدا به ماست. در این نوشته می‌خواهیم درباره دو دستور اول قدری فکر کنیم و اولویت میان آنها را هم لحاظ کنیم.

آیه 90سوره نحل حاوی سه دستور خدا به ماست. در این نوشته می‌خواهیم درباره دو دستور اول قدری فکر کنیم و اولویت میان آنها را هم لحاظ کنیم.

در سوره نحل خدا به ما دو دستور داده‌است. یکی دستور به عدل و دیگری دستور به احسان:

إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَ إِیتَاء ذِی الْقُرْبَى وَ یَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْیِ یَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

البته در ادامه، دستور داده ‌است که حقوق ذی القربی را بدهیم که در اینجا به این قسمت از آیه نمی‌پردازیم.

در اینکه همه این دستورات، به جا و به نفع انسان است شکی نیست؛ اما نباید به سادگی از کنار این آیه بگذریم.

در حقیقت در بسیاری از موارد برای ما اتفاق می‌افتد که بین این وظایف باید انتخاب کنیم ولی تکلیف واقعی خود را نمی‌دانیم. واقعا اگر میان این دستورات بخواهیم انتخاب کنیم،‌ کدام یک مهمتر است و ترجیح دارد؟


//////////کارهای خیری که نباید انجامشان داد!

سخن خود را به دو دستور اول محدود می‌کنیم و بر آن تمرکز می‌کنیم. اگر بخواهیم برای زندگی خودمان یک الگو به دست بیاوریم،‌ عدل نقش اساسی تری دارد یا الگوی احسان؟

برای ساده‌تر شدن سوال، توضیح می دهیم‌ که احسان همان جود است با این تفاوت که ،جود فقط درباره امور مالی است اما احسان هر نوع کمک مالی و غیر مالی را شامل می‌ شود.

بنابراین به جای اینکه بپرسیم عدل بهتر است یا احسان، می‌توانیم بپرسیم که عدل بهتر است یا جود؟

در حقیقت این سوال جدیدی نیست. شخصی از علیّ مرتضی (سلام اللّه علیه) پرسید: آیا جود با فضیلت‌تر است یا عدالت؟ پاسخ آن حضرت آن بود که عدل.

این بود پاسخ عجیب علی مرتضی امیرالمومنین. علت عجیب بودن این پاسخ آن است که در نظر ما جود بهتر از عدل است ، زیرا عدل در ظاهر بسیار خشک است.

عدل به معنای آن است همه چیز سر جای خود قرار داشته باشد. بنابراین با مقیاس عدالت، بسیار از بخشش ها نباید صورت بگیرد و ایثار هم معنای درستی نمی‌دهد. اما در نظر امیرالمومنین که هم قهرمان عدل است و هم قهرمان جود، عدل مهمتر از جود است.

جود فقط درباره امور مالی است اما احسان هر نوع کمک مالی و غیرمالی را شامل می‌ شود

اما چرا اینطور است؟ خود آن حضرت دو علت برای این برتری ذکر فرموده‌اند:

به دلیل اینكه عدل هر چیزی را در جای خود قرار می دهد‌ و هر حقی را به ذی حق واقعی خود می دهد‌، اما جود و بخشش امور و جریانها را از محل خودشان و مدارشان خارج می کند‌ زیرا جود این است كه آدمی‌ حق مسلّم خود صرف نظر كند، به دیگری كه ذی حق نیست ببخشد، پس جود اشیاء را از موضع خود خارج می‌كند.

//////////کارهای خیری که نباید انجامشان داد!

دلیل دوم آنکه عدالت اداره كننده عموم مردم است، چیزی است كه پایه و مبنای زندگی عمومی و اساس مقررات است، اما جود و بخشش یك حالت استثنائی است كه در موقع خاص ،كسی به كسی جود می کند‌ و ایثار می نماید‌.

از این سوال و جواب، فهمیده می‌شود که عدل و جود یا عدل و احسان هر دو جزو فضایل اخلاقی هستند اما ارجحیت و اولویت با عدل است. هر وقت کارها از نظر عدل درست شد ، نوبت به جود و احسان می‌رسد.

از اینجا متوجه یک اصل مهم در زندگی شخصی و اجتماعی می‌ شویم و آن این استکه از این گفته امیرالمومنین آموخته‌ایم و آن عبارتست از اینکه ؛ قبل از اینکه به امور فرعی بپردازیم ، به امور اصلی پرداخته باشیم.

به عبارت دیگر اگر قرار است برای کسی کاری خارج از وظیفه خود انجام داده باشیم، قبل از آن بررسی کرده باشیم که نسبت به او یا دیگران وظیفه واجبمان را انجام داده‌ایم؟

اگر میل داریم که در محیط کارمان مثلاً در اداره یک خدمت رسانی اضافه بر وظیفه خود را در برنامه کاریمان قرار دهیم، قبل از آن اطمینان حاصل کرده باشیم که انجام این کار اضافه، ضرری به وظایف اصلی نخواهد گذاشت.

اگر قرار است وقت خود برای انجام یک کار خیر صرف کنیم، قبل از آن مطمئن شده باشیم که کارهای ضروری و وظایف واجبی که بر عهده داریم را انجام داده‌ایم یا نه؟

اگر قرار است نماز مستحب بخوانیم یا روزه مستحب بگیریم یا انفاق مستحب کنیم یا در فعالیت های خیریه شرکت کنیم، قبل از همه اینها یکبار بررسی کرده باشیم که انجام این کارها باعث نشود به یک یا چند کار مهمتر و واجب دینی صدمه بزند!

در روابط خود با همسر و همکاران و دوستان و بستگان و همسایگان و عموم مسلمانان و مردم ، این اصل طلایی را همواره باید مدنظر داشته باشیم که هم اهل عدل باشیم و هم اهل احسان؛ اما تا زمانی که روابطمان قوام نگرفته ‌است و کارها بر سر جای خود قرار نگرفته‌اند و وظیفه شناسی فراموش شده و جای خود را به توقعات بی جای دیگران یا فرارهای ما از مسئولیت داده باشد، اولویت با عدل است. یعنی باید روابط را محکم کرد و بر دادن و گرفتن حق پافشاری کرد تا آنکه امور به تعادل خود برسد؛ آنگاه نوبت احسان و لطف کردن خارج از وظیفه است.

//////////کارهای خیری که نباید انجامشان داد!

هرگاه کارهای مستحبی به کارهای واجب ضرر بزند آن کارهای مستحب را ترک کنید

در حقیقت همه ما انسان و محدود آفریده شده‌ایم وانجام یک کار باعث می‌شود تا از کار دیگر باز بمانیم. بنابراین در درجه اول باید متمرکز بر واجبات و کارهای اولویت دار باشیم و در صورتی که از انجام آنها مطمئن شدیم، تا آن حد که ضرری به آنها ایجاد نشود، نوبت به انجام کارهای مستحب و انجام امور خیر غیر واجب می‌رسد.

مثال مهم دیگر، کارهای پسندیده‌ای است که در حین انجام آن،‌ کسالت یا بی میلی، از نشاط خالی می‌شویم؛ مانند خواندن نماز مستحب یا قرائت قرآن و کارهای خیر در حال خستگی یا در حالی که میل قلبی به انجام آن نداریم.

در اینجا هم بهتر آن است که این مستحبات را رها کنیم زیرا انجام دادن مستحبات در حال بی‌میلی باعث آسیبی می‌شود که به روحیه و روان ما وارد می‌شود و در حقیقت ما را از تعادل و عدالت فردیمان خارج می‌کند.

این نوشته را با این گفته امیرالمومنین به اتمام می‌رسانیم که در حقیقت جان نوشته ماست:

هرگاه کارهای مستحبی به کارهای واجب ضرر بزند آن کارهای مستحب را ترک کنید.(نهج البلاغه، شماره 279 عبارات کوتاه)



گردآوری و تنظیم: بهترینها
اخبار مرتبط
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی: ۰
انتشار یافته: ۱
فیلوسوفیا
|
-
|
۰۸:۰۹ - ۱۳۹۵/۱۲/۲۴
0
0
باسلام مطالبی که در مورد رابطه عدل و احسان و همچنین حدیثی از امام علی علیه السلام خوب بود اما آیه شریفه هیچ ربطی به این مطالب ندارد آنجا که در ایه خداوند میفرماید إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ منظور از عدل و احسان یعنی اینکه خداوند فقط به خیر دستور میدهد ن شر. و این خود دلیل است که حسن و قبح عقلی است و ن شرعی . و همچنین معنای دقیق عدل را بیان میکند یعنی آنچه عدل است شرع میگوید ن آنچه شرع میگوید عدل است.با سپاس
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: